ચોઘડિયું એટલે શું?

નામ ક્યાંથી આવ્યું?

"ચોઘડિયું" એટલે ચાર ઘડી. એક ઘડી આશરે 24 મિનિટની ગણાય, એટલે એક ચોઘડિયું લગભગ દોઢ કલાકનું થાય. ખરેખર તેની લંબાઈ દિવસની લંબાઈ પર આધાર રાખે છે: ઉનાળામાં દિવસના ચોઘડિયા લાંબા અને રાત્રિના ટૂંકા, શિયાળામાં તેનાથી ઊલટું.

સાત ચોઘડિયા અને તેનો અર્થ

કુલ સાત ચોઘડિયા છે. તેમાંથી ત્રણ શુભ, એક મધ્યમ અને ત્રણ અશુભ ગણાય છે. પરંપરા મુજબ દરેક ચોઘડિયાનો એક ગ્રહ સ્વામી છે.

ચોઘડિયા કેવી રીતે ગણાય?

ગણતરી માટે ફક્ત ત્રણ સમય જોઈએ: આજનો સૂર્યોદય, આજનો સૂર્યાસ્ત અને આવતીકાલનો સૂર્યોદય.

• સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધીના સમયને 8 વડે ભાગો. તે દિવસના એક ચોઘડિયાની લંબાઈ છે.
• સૂર્યાસ્તથી બીજા દિવસના સૂર્યોદય સુધીના સમયને 8 વડે ભાગો. તે રાત્રિના એક ચોઘડિયાની લંબાઈ છે.
• પહેલું ચોઘડિયું કયું આવે તે વાર પરથી નક્કી થાય છે (નીચેનું કોષ્ટક). પછીના નામ એક નિશ્ચિત ક્રમમાં આવે છે.

ઉદાહરણ: અમદાવાદ, રવિવાર, 1 નવેમ્બર 2026. સૂર્યોદય સવારે 6:45, સૂર્યાસ્ત સાંજે 6:02. દિવસ 11 કલાક 17 મિનિટનો છે, એટલે દિવસનું એક ચોઘડિયું 1 કલાક 25 મિનિટનું થાય. રાત્રિ 12 કલાક 43 મિનિટની છે, એટલે રાત્રિનું એક ચોઘડિયું 1 કલાક 35 મિનિટનું. રવિવારે પહેલું ચોઘડિયું ઉદ્વેગ છે: સવારે 6:45 – 8:09.

વાર પ્રમાણે ચોઘડિયાનો ક્રમ

દિવસે ક્રમ ઉદ્વેગ → ચલ → લાભ → અમૃત → કાળ → શુભ → રોગ પ્રમાણે ચાલે છે. રાત્રિએ દરેક ચોઘડિયા પછી આ ક્રમમાં પાંચ પગલાં આગળ જવાય છે. દિવસનું આઠમું ચોઘડિયું હંમેશા પહેલા જેવું જ હોય છે.

દિવસ સૂર્યોદયથી શરૂ થાય છે

પંચાંગમાં દિવસ મધરાતે નહીં, સૂર્યોદયે બદલાય છે. એટલે સોમવારે રાત્રે 2 વાગ્યે પણ રવિવારની રાત્રિના ચોઘડિયા ચાલતા હોય છે. આ વેબસાઇટ આ નિયમ પ્રમાણે જ "અત્યારે ચાલતું ચોઘડિયું" બતાવે છે.

દરેક શહેરનો સમય અલગ કેમ?

સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત શહેરના અક્ષાંશ અને રેખાંશ પર આધાર રાખે છે. અમદાવાદ અને રાજકોટ વચ્ચે પણ થોડી મિનિટનો ફરક પડે છે, અને લંડન કે ન્યૂયોર્કમાં તો આખું સમયપત્રક જુદું હોય છે. એટલે હંમેશા તમારા શહેરના ચોઘડિયા જ જુઓ. શહેર પસંદ કરો.

અમે સમય કેવી રીતે કાઢીએ છીએ

સૂર્યોદય એટલે સૂર્યની ઉપરની કિનારી ક્ષિતિજ પર દેખાય તે ક્ષણ, વાતાવરણના વક્રીભવન સાથે. આ ગણતરી astronomy-engine નામની ખુલ્લી ખગોળીય લાઇબ્રેરીથી થાય છે. સમય નજીકની મિનિટ સુધી ગોળ કરેલા છે. કેટલાક છાપેલા પંચાંગ સૂર્યના મધ્યબિંદુથી ગણે છે, એટલે 1-2 મિનિટનો ફરક દેખાઈ શકે.